ครีเอทีฟคอมมอนส์ สงวนสิทธิ์แต่ไม่ปิดกั้น

หลังจากที่มีงานเปิดตัว สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons) สำหรับประเทศไทยไปเมื่อ 2 เมษายน 2552 ที่ผ่านมา ก็เป็นที่ฮือฮามากสำหรับชาวบล๊อกเกอร์อย่างพวกผม แต่สำหรับใครที่ยังไม่เข้าใจ หรืองงๆกับเงื่อนไขอยู่ ผมขอถือโอกาสมาอธิบายแบบภาษชาวบ้านๆให้ทราบกันก็แล้วกัน

เมื่อก่อนโลกของเรามีการใช้ลิขสิทธิ์เพียง 2 อย่างคือ "สงวนลิขสิทธิ์ (Copyright)" กับ "เปิดเสรี (Public)" ซึ่งไอ้แบบสงวนลิขสิทธิ์นี้ เวลาจะทำอะไรก็ลำบากยากเย็น ต้องขออณุญาติเจ้าของลิขสิทธิ์ก่อน ซึ่งบางครั้งก็ไม่ได้มีแค่คนเดียว แล้วไหนจะต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อกันการฟ้องร้อง และยังมีรายละเอียดอีกมากมายที่เป็นเงื่อนไขตามมา เลยเกิดคำถามกันง่ายๆว่า "มันจะยุ่งยากเกินไปไหมถ้ามันเป็นบทความเพียงแค่ 1-2 หน้าเท่านั้น?" ส่วนแบบเปิดเสรีนี้ก็เป็นปัญหามากมาย มีคนเอาไปใช้โดยไม่บอกที่มาบ้าง พอเราจะหาว่าใครเป็นคนทำผลงานนี้ทีก็แสนลำบาก บางครั้งบางคนถึงกับแอบอ้างผลงานนั้นๆเลยก็มี "แล้วจะรู้ได้ไงว่าของเขาคนนั้นจริง?"

จากปัญหานี้เอง จึงทำให้เกิดลิขสิทธิ์แบบ "ครีเอทีฟคอมมอนส์ (Creative Commons)" คือการจดลิขสิทธิ์แบบง่ายๆ และกำหนดเงื่อนไขในการนำผลงานนั้นไปใช้ขึ้นมา ทำให้เราไม่จำเป็นต้องไปขออณุณาติเจ้าของลิขสิทธิ์ ให้วุ่นวายเสียเวลา เพียงแค่เราทำตามเงื่อนไขที่เจ้าของลิขสิทธิ์ได้กำหนดไว้แล้ว เช่น
เงื่อนไขแบบ BY: หมายถึงผู้นำไปใช้งานต้องประกาศแหล่งที่มาของผลงานนั้นๆ และระบุลิงก์กลับไปยังแหล่งที่มาได้อย่างชัดเจน
เงื่อนไขแบบ NC: หมายถึงไม่นำไปใช้ทางการค้า (Non-commercial) เช่นนำภาพที่ได้มาไปขาย หรือไปติดอยู่ตามโฆษณาอะไรพวกนั้น
เงื่อนไขแบบ ND: หมายถึงไม่แก้ไขต้นฉบับ (No Derivative) อันนี้ชัดเจน ห้ามตัด ต่อ ปรับปรุง หรือแก้ไขผลงานนั้นเด็ดขาด
เงื่อนไขแบบ SA: หมายถึงใช้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกัน (Share Alike) อันนี้งงนิดนึงแต่แปลง่ายๆก็คือ สามารถนำผลงานไปปรับปรุงหรือแก้ไขได้ แต่ต้องใช้เงื่อนไขแบบเดียวกับภาพต้นฉบับ
เงื่อนไขแบบ PD: หมายถึงไม่สงวนลิขสิทธิ์ (Public Domain) ก็คือเป็นการเปิดแบบเสรีนั้นเอง

โดยวิธีการกำหนดเงื่อนไขนั้นก็เลือกเหมือนข้าวแกง "จะเอาอะไรก็แปะอันนั้น จะเอากี่อันก็แปะเข้าไป" แต่ดูเงื่อนไขนิดนึงว่ามันเข้ากันไหม ไม่ใช่แปะ ND กับ SA ไว้ด้วยกัน แล้วคนข้างหลังเข้าจะปรับปรุงตามเงื่อนไข SA ได้อย่างไรเมื่อมี ND อยู่ และปัจจุบันยังมีการพัฒนาเงื่อนไขเพิ่มขึ้นอยู่เสมอ เช่น การใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์สำหรับซอฟต์แวร์ เป็นต้น โดยคุณสามารถเข้าไปสร้างสัญญาอณุญาติได้เองที่ http://cc.in.th/ แล้วเลือกเมนู "ใช้ครีเอทีฟคอมมอนส์" จากนั้นเลือกรูปแบบของสัญญาอณุญาติ แล้วท่านจะได้ลิงก์อ้างอิงมา เพื่อนำไปใส่ในเวปไซต์ของคุณ ให้ผู้เยี่ยมชมทราบว่าคุณใช้สัญญาอนุญาตอะไรกับงานของคุณบ้าง เท่านี้เองครับ

เพื่อให้ง่ายต่อการเข้าใจยิ่งขึ้น ผมได้นำการ์ตูนของคุณ PhuPhu บล็อกเกอร์คนดังจาก exteen ที่อธิบายเกี่ยวกับครีเอทีฟคอมมอนส์ มาฝากให้ทุกคนได้เข้าไปดูกันนะครับ หรือถ้าหากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถเข้าไปได้ที่ http://cc.in.th/ ครับ

ขอบคุณภาพการ์ตูนและคำอธิบายจากคุณ PhuPhu